Konjugation der Verben: Chia động từ (A1)

Konjugation der Verben chính là chia động từ. Đây là phần cơ bản nhất của ngữ pháp tiếng Đức. Khi mới bắt đầu trình độ A1 là bạn sẽ phải học phần này, trước hết là chia động từ ở thì hiện tại cho các chủ ngữ Ich, du, er/sie/es (ese), ihr (Riêng wir, sie, Sie luôn chia bằng cách giữ nguyên động từ nguyên mẫu nên trong một số bảng mình sẽ lược bỏ nhìn cho đỡ dài).

Verbstamm là gì?

Trước khi đi vào quy tắc chia, bạn sẽ phải hiểu về Verbstamm. Verbstamm đơn giản là gốc của động từ. Hầu hết động từ trong tiếng Đức đều kết thúc đuôi bằng –en (machen, kommen…) hoặc –n (wandern, erinnern..).

Vậy khi bạn bỏ đi phần kết thúc đuôi –en/-n này, bạn sẽ nhận được gốc của động từ đó, chính là nhận được Verbstamm. VD: Machen có Verbstamm là mach-, kommen có Verbstamm là komm-, wandern có Verbstamm là wander-, erinnern có Verbstamm là erinner-, vân vân.

Quy tắc chia động từ

Chúng ta sẽ dùng phần gốc động từ Verbstamm này để ráp với các quy tắc tương ứng của các nhóm động từ sau đây:

Nhóm A

Bạn hãy yên tâm, hầu hết các động từ trong tiếng Đức đều thuộc nhóm dễ nhất này. Chia theo quy tắc cố định sau (quy tắc e/st/t – tương ứng với lần lượt Ich/du/ese+ihr)

Ich -> Verbstamm + e: mach-e, komm-e

Du -> Verbstamm + st: mach-st, komm-st

Ese/ihr -> Verbstamm + t: mach-t, komm-t

Trong nhóm A này lại có 3 nhóm nhỏ có một chút đặc biệt

Nhóm A.1

Vài động từ đặc biệt kết thúc bằng –eln. Bsp: sammeln, lächeln.. Thì chỉ có sự khác biệt ở ngôi Ich, đó là ta sẽ bỏ chữ e ở phần Verbstamm đi.

Với động từ sammel-n, ta có Verbstamm sammel-. Theo đúng quy tắc với Ich thì Verbstamm + e: sammel + e -> sammele -> Sai. Mà phải bỏ chữ e ở phần Verbstamm trước: Vậy ta có Verbstamm hiện tại: samml-

Sau đó mới theo đúng quy tắc với Ich thì Verbstamm + e: samml + e -> sammle -> Đúng. Còn lại các ngôi khác giữ nguyên quy tắc của nhóm A (quy tắc e/st/t)

Ich: samml-e, lächl-e

Du: sammel-st, lächel-st

Ese/ihr: sammel-t, lächel-t

Nhóm A.2

Những động từ có Verbstamm kết thúc bằng –t (arbeit-en), hay –d (bad-en), hoặc -n (zeichn-en)

Vẫn áp dụng quy tắc e/st/t, nhưng thêm e vào 2 cách chia du và ese/ihr. Do đó, với lần lượt Ich/du/ese+ihr, quy tắc biến đổi từ e/st/t thành e/est/et/ (Thêm e vào trước st, thêm e vào trước t)

Ich -> Verbstamm + e: arbeit-e, bad-e, zeichn-e

Du -> Verbstamm + est: arbeit-est, bad-est, zeichn-est

Ese/ihr -> Verbstamm + et: arbeit-et, bad-et, zeichn-et

Nhóm A.3

Những động từ có Verbstamm kết thúc bằng –s (reis-en), (heiß-en), -z (sitz-en)

Vẫn áp dụng quy tắc e/st/t, nhưng chỉ sửa –st của ngôi du thành –t. Do đó, với lần lượt Ich/du/ese+ihr, quy tắc biến đổi từ e/st/t thành e/t/t/ (Bỏ s của st)

Ich -> Verbstamm + e: reis-e, heiß-e, sitz-e

Du -> Verbstamm + t: reis-t, heiß-t, sitz-t

Ese/ihr -> Verbstamm + t: reis-t, heiß-t, sitz-t

Nhóm B

Ở trên, bạn có thấy nhận thấy điểm chung của Nhóm A là gì không? Tuy nó cũng biến đổi quy tắc e/st/t thành vài dạng khác nhau như e/est/et hay e/t/t nhưng điểm chung của nó là: Nguyên âm gốc trong Verbstamm không hề bị biến đổi. Bạn hãy để ý: machen -> mache/machst/macht: Nguyên âm a trong Verbstamm mach- vẫn được giữ nguyên khi ta chia động từ.

Còn nhóm B thì sẽ ngược lại, nguyên âm gốc trong Verbstamm sẽ bị biến đổi khi ta chia động từ.

Trong nhóm B này mình chia ra 2 nhóm nhỏ:

Nhóm B.1

Các động từ mà Verbstamm của nó có chứa a hoặc e (schlaf-en, seh-en, geb-en, lauf-en, nehm-en…) sẽ biến đổi nguyên âm khi chia ở ngôi du và er/sie/es (a biến thành ä, e biến thành ie hoặc i).

Lưu ý ở ngôi ich và ngôi ihr, nguyên âm không biến đổi.

Quy tắc e/st/t vẫn giữ nguyên:

Ich -> Verbstamm + e: schlaf-e, seh-e, geb-e

Du -> Verbstamm + st: schläf-st, sieh-st, gib-st

Ese -> Verbstamm + t: schläf-t, sieh-t, gib-t

Ihr -> Verbstamm + t: schlaf-t, seh-t, geb-t

Các bạn có thấy không, ví dụ với động từ schlaf-en, đáng lẽ với ngôi du nếu chúng ta chia là schlafst -> Sai, phải biến đổi a thành ä -> schläf-st. Với er/sie/es, nếu ta chia là schlaft -> Sai, phải biến đổi a thành ä -> schläft.

Nhóm B.2

Nhóm này thì hoàn toàn không có quy tắc nào cả. Không những cả nguyên âm gốc trong Verbstamm bị biến đổi, mà quy tắc e/st/t cũng không còn.

Nhưng chỉ có tổng cộng 10 động từ sau đây, bạn hãy cố gắng học thuộc nhé.

Các trợ động từ Hilfsverben: sein, haben, werden

Các động từ khuyết thiếu Modalverben: wollen, sollen, müssen, können, dürfen, mögen

Động từ đặc biệt: wissen

Starke Verben und schwache Verben: Động từ mạnh và yếu

Và phần cuối cùng mình muốn nhân tiện nhắc đến luôn. Ở các cấp độ sau bạn sẽ được tiếp xúc với khái niệm động từ mạnh starke Verben và động từ yếu schwache Verben. (Thực ra còn 1 loại nữa là gemischte Verben – động từ lai, nhưng về bản chất thì nó cũng loại động từ bất quy tắc, nên mình xếp luôn vào nhóm động từ mạnh cho bạn đỡ phải nhớ nhiều).

Động từ mạnh là động từ bất quy tắc, động từ yếu là động từ có quy tắc. Nhưng quy tắc ở đây là quy tắc gì? Nó chính là quy tắc chia động từ ở trên -> Những động từ thuộc nhóm B chính là những starke Verben.

Cần lưu ý, những động từ thuộc nhóm A mà mình vừa trình bày, có thể là schwache Verben mà cũng có thể là starke Verben.

Bởi vì cách phân chia động từ mạnh dựa vào quy tắc chia động từ, không chỉ ở thời hiện tại (như trong bài học này) mà còn cả ở thời quá khứ (Präteritum và Perfekt) nữa.

Tức là khi xem xét 1 động từ có phải là động từ mạnh hay yếu, ta phải xem xét cách chia động từ đó ở cả thì hiện tại (xét Präsens) và thì quá khứ ( xét Perfekt và Präteritum). Chỉ cần 1 trong 3 thì, trong lúc chia động từ, xảy ra hiện tượng biến đổi nguyên âm trong Verbstamm, thì đó là động từ mạnh. Ngược lại, chỉ khi xét cả 3 thì mà không xảy ra hiện tượng biến đổi nguyên âm trong Verbstamm, thì nó mới chắc chắn là động từ yếu.

Do đó, có những động từ thuộc nhóm A ở trên, cũng vẫn là động từ mạnh.

Ví dụ 1: beginnen

Xét thì hiện tại, chia bình thường theo quy tắc e/st/t: beginne / beginnst / beginnt. Nguyên âm gốc e trong Verbstamm không bị biến đổi -> Thông qua.

Xét tiếp thì quá khứ Perfekt của beginnen: hat begonnen. Nguyên âm gốc e trong Verbstamm bị biến đổi thành o. Dừng xét và kết luận: beginnen là động từ mạnh. Vậy beginnen tuy thuộc nhóm A nhưng lại là động từ mạnh.

Ví dụ 2: heißen

Xét thì hiện tại, chia bình thường theo quy tắc e/t/t: heiße/ heißt/ heißt. Nguyên âm kép gốc ei trong Verbstamm không bị biến đổi -> Thông qua.

Xét tiếp thì quá khứ Perfekt của heißen: geheißen. Nguyên âm kép gốc ei trong Verbstamm không bị biến đổi -> Tiếp tục thông qua.

Xét tiếp thì quá khứ Präteritum của heißen: hieß (với ngôi Ich). Nguyên âm kép gốc ei trong Verbstamm bị biến đổi thành ie. Kết luận: heißen là động từ mạnh.

Với cấp độ A1 thì chúng ta chỉ cần ghi nhớ, 100% các động từ thuộc nhóm B, là động từ mạnh. Như vậy là đủ.

CHIA SẺ VÀ LIKE BÀI VIẾT TRÊN

Tác giả

Bình luận của bạn